Jak i kiedy przygotować spółkę do sprzedaży?

W pewnym momencie pojawia się inwestor z atrakcyjną ofertą. Pierwsze rozmowy przebiegają sprawnie, a obie strony deklarują chęć szybkiego przeprowadzenia transakcji.

Prawdziwe negocjacje rozpoczynają się jednak dopiero podczas badania due diligence. Wtedy okazuje się, że w dokumentacji brakuje części uchwał, relacje z podmiotami powiązanymi nie zostały odpowiednio sformalizowane, a działalność spółki jest nadmiernie zależna od jednego wspólnika. Niektóre istotne umowy zawierają również klauzule change of control.

Żaden z tych problemów nie przeszkadzał wcześniej spółce w osiąganiu dobrych wyników. W procesie sprzedaży każde takie ryzyko może jednak wpłynąć na warunki transakcji.

Due diligence zmienia perspektywę

W codziennej działalności przedsiębiorcy często koncentrują się na sprzedaży, rozwoju zespołu, pozyskiwaniu klientów i utrzymaniu płynności finansowej. Kwestie formalne schodzą wówczas na dalszy plan, szczególnie jeżeli nie powodują widocznych problemów operacyjnych.

Inwestor patrzy jednak na spółkę inaczej. Interesują go nie tylko bieżące wyniki, lecz także trwałość biznesu, prawidłowość podejmowanych decyzji, kompletność dokumentacji oraz możliwość bezpiecznego przejęcia kontroli nad firmą.

Badanie due diligence może objąć między innymi:

• dokumentację zarządu, rady nadzorczej i zgromadzeń wspólników lub walnych zgromadzeń,
• umowy z kluczowymi klientami, dostawcami i partnerami biznesowymi,
• relacje ze wspólnikami, członkami organów i podmiotami powiązanymi,
• strukturę zatrudnienia i dokumentację pracowniczą,
• zobowiązania finansowe, podatkowe oraz publicznoprawne,
• prawa własności intelektualnej,
• toczące się lub potencjalne spory,
• wymagane zezwolenia, koncesje i zgody.

Ryzyka zidentyfikowane podczas badania stają się częścią negocjacji. Mogą prowadzić do obniżenia ceny, rozszerzenia odpowiedzialności sprzedającego, ustanowienia dodatkowych zabezpieczeń albo zatrzymania części zapłaty do czasu wyjaśnienia określonych kwestii.

Co szczególnie istotne, w skrajnych przypadkach mogą również opóźnić lub uniemożliwić przeprowadzenie transakcji.

Klauzule change of control – istotne ryzyko dla transakcji

W ramach przyugotowania transakcyjnego szczególnej uwagi wymagają klauzule change of control zawarte w zawartych przez spółkę umowach. Uzależniają one bowiem dalsze obowiązywanie umowy albo zachowanie dotychczasowych warunków współpracy od tego, czy w spółce zmieni się właściciel lub podmiot sprawujący nad nią kontrolę.

W zależności od treści umowy transakcja może wymagać wcześniejszej zgody kontrahenta lub zakomunikowania mu zamiaru przeprowadzenia transakcji. Zmiana kontroli może także prowadzić do renegocjacji warunków współpracy, powstania dodatkowych obowiązków informacyjnych, a nawet umożliwić drugiej stronie rozwiązanie umowy.

Jeżeli dotyczy to kluczowego klienta, strategicznego dostawcy, finansowania lub licencji niezbędnej do prowadzenia działalności, ryzyko może mieć wówczas bezpośredni wpływ na wartość spółki.

Identyfikowanie takich klauzul dopiero podczas due diligence oznacza konieczność działania pod presją czasu i przy ograniczonej pozycji negocjacyjnej. Znacznie bezpieczniej jest przeanalizować je wcześniej i ustalić sposób postępowania jeszcze przed rozpoczęciem rozmów z inwestorem.

Gotowość transakcyjna nie oznacza gotowości do sprzedaży

Przygotowanie spółki do ewentualnej sprzedaży nie wymaga podejmowania decyzji o zbyciu firmy. Dobrze uporządkowana spółka jest po prostu bezpieczniejsza, bardziej przewidywalna i łatwiejsza w zarządzaniu.

Gotowość transakcyjna daje właścicielowi możliwość wyboru. Jeżeli pojawi się atrakcyjna oferta, może on rozpocząć rozmowy bez obawy, że wieloletnie zaniedbania formalne osłabią jego pozycję.

Pozwala to również lepiej zaprezentować rzeczywistą wartość przedsiębiorstwa. Właściciel sprzedaje wówczas nie tylko rentowny biznes, lecz także przejrzystą i uporządkowaną organizację, którą inwestor może bezpiecznie przejąć i dalej rozwijać.

Jak przygotować spółkę do sprzedaży?

Przygotowania warto rozpocząć od przeglądu najważniejszych obszarów działalności spółki. W praktyce należy przede wszystkim:

• uporządkować dokumentację zarządu, rady nadzorczej i zgromadzeń właścicielskich,
• sprawdzić, czy istotne umowy zostały prawidłowo zawarte i poprzedzone wymaganymi zgodami,
• zidentyfikować klauzule change of control oraz ustalić ich potencjalne skutki,
• sformalizować relacje ze wspólnikami, członkami organów i podmiotami powiązanymi,
• uporządkować dokumentację prawną, finansową, podatkową i pracowniczą,
• ograniczyć nadmierną zależność działalności od właściciela lub pojedynczych członków zespołu,
• zweryfikować prawa do kluczowych znaków towarowych, oprogramowania i innych składników własności intelektualnej,
• okresowo identyfikować ryzyka, zanim zrobi to doradca kupującego.

Nie wszystkie problemy można jednak wyeliminować. Wiele z nich można jednak wcześniej uporządkować, ograniczyć albo odpowiednio przedstawić inwestorowi. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której właściciel dowiaduje się o słabościach własnej spółki z raportu przygotowanego dla kupującego.

Kiedy rozpocząć pogłębione przygotowania?

Jeżeli sprzedaż firmy staje się realnie rozważanym scenariuszem, pogłębione przygotowania warto rozpocząć jeszcze przed wejściem w konkretne rozmowy z potencjalnym inwestorem.

Najpóźniej powinno to nastąpić, zanim kupujący uzyska dostęp do dokumentów spółki i rozpocznie ich szczegółową analizę. Na tym etapie przestrzeń do spokojnego naprawiania problemów jest już bowiem ograniczona, a każda zidentyfikowana nieprawidłowość może zostać wykorzystana w negocjacjach.

Pierwsza myśl o sprzedaży spółki nie musi więc oznaczać rozpoczęcia procesu transakcyjnego. Powinna jednak stać się impulsem do sprawdzenia, czy firma jest przygotowana na moment, w którym pojawi się właściwy inwestor.

W konsekwencji, im wcześniej właściciel zadba o gotowość transakcyjną, tym większą zachowa kontrolę nad przebiegiem rozmów, warunkami sprzedaży i ostateczną wartością transakcji.

———–

Autor: r.pr. Michał Połaniecki

Wspólnik 5E LEGAL specjalizujący się w doradztwie transakcyjnym M&A i prawie korporacyjnym. Wspiera właścicieli spółek oraz inwestorów na wszystkich etapach transakcji – od przygotowania firmy i badania due diligence, przez ustalenie struktury transakcji, po negocjacje dokumentacji i jej zamknięcie.

Jeżeli rozważasz sprzedaż spółki i chcesz odpowiednio przygotować ją do rozmów z inwestorem, skontaktuj się z autorem:

✉️ m.polaniecki@5e.legal
📞 sekretariat –  785 530 118